Verloren haori vertelt eigen verhaal

Om te beginnen is het kledingstuk het beste te typeren als een haori. Dit is een jas uit Japan die wordt gedragen over een kimono. De haori is waarschijnlijk ontstaan aan het begin van de Edo periode (1603-1867). Gedurende die periode veranderde het silhouet van de haori nauwwlijks. De stoffen en patronen veranderden echter wel! Zij vormden modetrends door de tijd en kunnen dan ook worden gebruikt als een belangrijke informatiebron, zoals beschreven door Chen in “Towards a History of Fashion Without Origins” (2023).

De jas bestaat uit veel verschillende soorten stof, stukken die zowel aan de buiten- als binnenkant zitten.

Het overgrote deel van deze haori is van zwart zijdefluweel gemaakt. Veel haori’s zijn namelijk van zijde gemaakt en vrijwel nooit van katoen. Daarom kan ook katoenfluweel worden uitgesloten. Tevens glanst de stof ook te hard om van katoen te zijn.

De oranje inzetstukken bij de mouwranden zijn van katoen in een platbinding. Het is vrij dik katoen, wat zorgt voor versteviging.

De goudkleurige stukken aan de onderkant van de mouw zijn van goudgele zijden damast met bloempatronen. Wat opvalt is dat aan de achterkant het motief is omgedraaid en dat het onderste motief bruin is op de doffe kant (de rechter afbeelding). Het kan haast geen verkleuring zijn, omdat dan ook de glanzende kant veel verder verkleurd zou zijn. 

Het moet dus gemaakt zijn met twee verschillende draden van verschillende kleur. Het zou goed kunnen dat dit zilver is, want zilver wordt eerst geel, dan bruin en uiteindelijke zwart bij oxidatie. Maar door de ruime datering van 1600-1900, is het moeilijk om dit met zekerheid te zeggen. De bruine draad zou namelijk ook gewoon een bruine draad kunnen zijn. Wat voor verder onderzoek nog gedaan kan worden, is een beetje warme mosterd op de draad doen en kijken of deze zwart wordt, want door de zwavel wordt zilver direct zwart.

Onderaan beide voorpanden is een stuk bruin katoen met platbinding zichtbaar. De kleur van het katoen lijkt verkleurd. Mogelijk was het oorspronkelijk zwart van kleur en is het lichter geworden door zonlicht en zweet. Het enige probleem is dat het heel egaal is verkleurd, wat bijna nooit zo mooi gebeurt. Ik denk dat de oorspronkelijk kleur van het katoen al vrij dicht tegen de huidige bruine kleur aan zit.

De voering is gemaakt van ongebleekte linnen of ‘ramie’ in platbinding. Ramie is een stof vervaardigd uit planten van de brandnetel familie uit Oost-Azië en heeft dezelfde eigenschappen als linnen. Hierdoor is het momenteel niet mogelijk om te weten welke van de twee stoffen het is. Vooral doordat beide veel werden verwerkt in Japanse kleding. De enige aanwijzing van het gebruik van linnen, is dat ramie twee keer zo goedkoop was als linnen (Hester, 1989). En vanwege de grote kwantiteit zijde stof nodig voor fluweel, is het logisch dat de voering dan ook van een luxere stof werd gemaakt.

Aan de bovenkant van de achterpanden zijn sporen te zien van drie rondjes stof, waarvan er nog één op zit. Het is van dezelfde ramie of linnen als de voering. Op de plekken waar de andere twee rondjes hebben gezeten zijn nog vrij veel pluisjes achtergebleven, waar de stoffen aan elkaar zijn gaan kleven.

Ondanks de verschillende gebruikte stoffen, zijn ze wel allemaal van natuurlijke materialen. En zijn de meeste inzetstukken van toegankelijke stoffen, zonder ingewikkelde bindingen. Het stuk damast zijde valt dan ook het meeste op wanneer je naar de haori kijkt.

De constructie van de haori is in de basis vrij eenvoudig: twee voorpanden, twee achterpanden, twee mouwen en een band die vanaf halverwege de voorpanden om de hals en nek gaat om een boord en sluiting te vormen. Tevens is het gehele kledingstuk gevoerd. Zoals eerder aangegeven zitten er ook nog op verscheidene plekken op- en inzet stukken van verschillende stoffen.

Wat ook opvalt is dat de haori niet is genaaid met sterke (kleine) steken, maar met grove rijgsteken. Deze zijn ook niet vastgeknoopt aan het begin en einde. Dit duidt erop dat de haori in ieder geval werd versteld of zelfs werd gemaakt toen het aan het Wereldmuseum werd geschonken.

Deze rijgsteken zijn mooi te zien aan de bovenrand van van de goudgele damast zijde. Dit is interessant, omdat de voering wel helemaal vastzit. Terwijl dit vaak de laatste stap is in de constructie van een kledingstuk. De meeste rijglijnen zitten aan de voorpanden. Op zowel het zwarte fluweel, als op de bruine en gele stukken. Het is dan ook aannemelijk dat de panelen die niet vaststaan te maken hebben met verstelwerk van de haori. Een andere mogelijke aanwijzing van verstelwerk is  de verkleuring van het fluweel rond de nek en hals. Dit zijn typisch plekken en verbleking die komen door zweet in combinatie met zonlicht.

Het oranje katoen zou ook passen bij een goed gedragen kledingstuk dat later is gerepareerd. Aangezien hier vaak resten van andere kleding voor worden gebruikt en dan de haori en het originele kledingstuk gemaakt van het katoen tegelijkertijd werden gedragen en later zijn samengevoegd in het herstelwerk van de haori. Het oranje katoen is waarschijnlijk synthetisch gekleurd. Synthetische oranje kleurstof is ontdekt door Louis Vauquelin in 1809 (Mellor & Mellor, 2018), wat betekent dat het oranje verstelwerk waarschijnlijk uit de 19e of 20e eeuw komt.

Het laatste opmerkelijke aan de jas is het ontbreken van patronen. Alle haori’s die ik online heb kunnen vinden hebben een patroon aan de binnenkant, zeker als ze uit de 20e eeuw komen. In de 20e eeuw werd de binnenkant van de haori gebruikt als propagandamiddel voor het Japanse Rijk. Vanaf die tijd werd het bovendien populair om de binnenkant van de haori te versieren, iets dat daarvoor nauwelijks voorkwam.

Bovenstaande afbeeldingen zijn voorbeelden van typische haori’s uit de 20e eeuw en geven een mooi tijdsbeeld. De haori voor mannen komt uit 1920-1940, en is aan de binnenkant versierd met ansichtkaarten uit Japan. De versiering aan de binnenkant is niet raar voor een haori, veel werden echter met meer natuur versierd aan de binnenkant. De haori voor vrouwen is uit een iets latere periode (1960-1980) en in een heel andere stijl. Het heeft een groot patroon over de hele buitenkant en versiering aan de binnenkant. Dit laat de veelzijdigheid van deze jas laat zien, ook omdat deze haori veel bredere mouwen heeft.

Het verstelwerk aan de haori vertelt het verhaal van de levensloop van de haori zelf, door de moeite die mensen erin hebben gestopt om het kledingstuk draagbaar te houden. Vanwege de stoffen, technieken en het ontbreken van patronen en versiering is de haori, van voor 1900, ook een bijzonder object in de collectie van het Wereldmuseum.

Het onderzoek naar de haori gaf mijzelf ook een andere kijk op verstelde kleding, door het zichtbare verstelwerk dat eraan is gedaan. Meestal wordt hedendaags verstelwerk zo gedaan dat het niet zichtbaar is, om het de illusie te geven dat het nog nieuw is. Door het onderzoek naar deze haori kwam ik erachter hoe mooi het kan zijn om juist het verstelwerk als prominent onderdeel van een kledingstuk te gebruiken.

• Chen, B. (2023). Towards a History of Fashion Without Origins. The Cambridge Global History of Fashion: From Antiquity to the Nineteenth Century, 1.
• Goronga, B. (2019). HAORI: AN ASPECT OF CULTURE.
• Hester, S. B., & Yuen, M. L. (1989). Ramie: patterns of world production and trade. Journal of the Textile Institute, 80(4), 493-505.
• Mellor, M., & Mellor, M. (2018, September 13). A history of the colour orange. Arts & Collections. 
• Vesco, S. (2025). Tra stile e propaganda: gli haori e l'identità del Giappone del primo Novecento. In HAORI. Gli abiti maschili del primo Novecento narrano il Giappone/Men's Clothing from the Early Twentieth Century Tells the Story of Japan (Vol. 1, pp. 14-23). Silvana Editoriale.
• Wada, Yoshiko Iwamoto, "Boro no Bi : Beauty in Humility—Repaired Cotton Rags of Old Japan" (2004). Textile Society of America Symposium Proceedings. 458. 
• What is a HAORI? About the History of the HAORI. (2022, November 3). IKEHIKO Japan.