Van verwisselbare noppen tot hot pink: voetbalschoenen door de jaren

De voetbalschoen van nu lijkt weinig op de voetbalschoenen van twee eeuwen geleden. In het de negentiende eeuw speelde men ook niet zo zeer op voetbalschoenen, maar meer op voetballaarsjes. Sportkleding was toen namelijk nog niet echt ontwikkeld. In eerste instantie werd dan ook waarschijnlijk gespeeld op ‘gewone’ schoenen, dus waarschijnlijk dezelfde die men ook naar werk aandeed. Dit waren dus hoge schoenen tot over de enkels. We zien pas dat er speciale schoenen voor voetbal ontstaan in de tweede helft van de negentiende eeuw. In advertenties uit deze periode worden ze ook wel “voetbal-bottines” of “voetballaarzen” genoemd. (1)

In The Laws of the Game, de Engelse officiële voetbalregels, werd in 1863 nog gesteld dat er geen nagels uit schoenen mochten steken. (2) Maar de spijkers waren wel handig voor grip op een (natgeregend) grasveld. De oplossing? Noppen, want die zijn groter en minder puntig en dus minder gevaarlijk voor andere spelers. Verder waren de laarsjes hoog en stevig, maar ook erg zwaar. Een voorbeeld is te zien op afbeelding 1. 

Voetbalschoenen van kangoeroeleer

Na de tweede wereldoorlog begint men langzaam te kijken naar manieren waarop de voetbalschoen verbeterd kan worden. Schoenen worden lager: het zijn nu geen laarsjes meer, maar ze stoppen bij de enkels (afb. 2). Er wordt ook geëxperimenteerd met het soort leer waar de schoenen van gemaakt worden. Zo werden (en worden) de schoenen voor een lange tijd gemaakt van kangoeroeleer. Dit soort leer is sterker en dun in vergelijking met andere soorten leer (en nee, je kunt er niet beter mee springen, helaas). (3)

Er werd over van alles nagedacht, zo ontwierp Adidas voor het Duitse elftal lage voetbalschoenen met verwisselbare noppen. Als het regende, konden ze hun noppen verwisselen voor andere noppen met meer grip. Dit was een vernieuwing die meteen zijn vruchten afwierp: Duitsland won uiteindelijk het wereldkampioenschap in 1954 met deze schoenen. (4)

Na het model en de materialen werden ook de veters van voetbalschoenen aangepast. Er komt een “flapje” over de veters heen, zodat de bal op een “vlak” stuk komt, en niet op het bobbelige deel waar de veters zitten (zie bijvoorbeeld afbeelding 5 en 6). Dit zou een betere controle over de bal geven. Later worden er ook schoenen gemaakt compleet zonder veters. 

De intrede van synthetische materialen betekent een algemene revolutie in de wereld, en de wereld van voetbalschoenen is niet anders. De zware noppen en het leer worden vervangen door synthetisch materiaal waardoor de schoenen lichter worden. Tegenwoordig zij schoenen soms zelfs niet meer dan een paar honderd gram. Dit heeft als voordeel dat je sneller kunt rennen omdat je geen zware schoenen mee hoeft te ‘slepen’. 

Als je de voetbalschoenen van nu vergelijkt met die van jaren geleden valt ook op dat de kleur veranderd is. Knalroze, neongeel, paars met groene strepen; het is bijna makkelijker aan gekleurde voetbalschoenen te komen dan aan een zwart paar. In veel andere designsectoren is juist een versobering te zien. Waar de variëteit aan kleuren van auto’s de afgelopen eeuw afnam en tegenwoordig zwart, grijs, beige en wit domineren in interieur- en productdesign nam recent het kleurgebruik bij voetbalschoenen enorm toe. (5) Maar vanwaar deze verandering? 

Terugkijkend in de geschiedenis is de kleur zwart voor voetbalschoenen lang dominant. In een reclamefolder voor Adidas uit 1996 zijn er eigenlijk alleen zwarte schoenen te zien (afbeelding 7), met accenten in verschillende kleuren. Rond 2004 is dit nog niet veranderd (afbeelding 5 en 6), maar tien jaar later wel (afbeelding 8 en 9). In de collectie van Schoenenkwartier is deze trend terug te zien.

De kleurrijke voetbalschoenen zijn dus populair geworden in de laatste 15 jaar. Deze verandering heeft te maken met marketing. Er gaan enorme bedragen om in de voetbalwereld; kijk maar naar de aantallen reclames die er te zien zijn tijdens een wedstrijd van het WK. Er kijken wereldwijd heel veel mensen, daarom is het voor een merk aantrekkelijk om goede voetballers te laten spelen op hun artikelen. Wie weet scoren ze wel de winnende goal met dank aan hún schoenen.  

Dit is niet nieuw. Al tijdens de jaren zestig waren bedrijven bezig met reclames tijdens grote wedstrijden, zoals de Olympische Spelen. Atleten konden gigantisch hoge bedragen verdienen als ze de producten van een merk goed in beeld konden brengen. Alleen, spelers betalen voor het dragen van een bepaald merk was illegaal, maar was wel veelvoorkomend. Om deze reden wilde de organisatie van de zomerspelen in Mexico in 1968 een regel doorvoeren dat alle atleten witte schoenen zonder logo moesten dragen, om zo ‘omkoping’ van spelers te voorkomen. (6)

Deze sponsoracties kwamen in het voetbal ook voor. In het verleden is het wel eens zo geweest dat een voetballer een deal had om een schoenmerk te promoten, maar dat hij deze schoenen helemaal niet fijn vond. De schoenen werden dan geschilderd om op het andere merk te lijken. (7)

Het is nu niet meer verboden om een atleet te sponsoren voor het dragen van bepaalde schoenen of kleding en het komt dus ook vaak voor tegenwoordig. Met de opkomst van sociale media is de persoonlijke branding van voetballers steeds belangrijker geworden, zowel óp het veld als ernaast. De flitsende kleuren trekken de aandacht, zeker als de rest van het tenue hetzelfde is. Voetballers zijn verplicht om dezelfde kleuren te dragen als hun teamgenoten, en vanwege sponsoring ook vaak verplicht om schoenen te dragen van hetzelfde merk. (8) Je kunt dan hierin nog een mate van vrijheid hebben om je eigen schoenen (wel van het merk dat je team sponsort) te kiezen. Dit is, naast het kapsel, eigenlijk het enige wat voetballers kunnen personaliseren in een team tenue. 

Op het WK momenteel is de dominante kleur roze, omdat veel verschillende merken roze schoenen op de markt hebben gebracht. Er zijn verschillende redenen voor, zo steekt de kleur goed af tegen het groene veld. Ook is roze in geen enkele nationale vlag een dominante kleur, waardoor het ook niet zo snel terugkomt in een teamtenue op het WK. Om deze reden vallen de roze schoenen extra op. Er valt dan alleen wel wat te zeggen over het feit dat nu heel veel mensen roze dragen, en dat veel merken ook dezelfde soort roze voetbalschoenen hebben gemaakt, waardoor iedereen er weer hetzelfde bijloopt.(9) Het laat in ieder geval zien dat ook voetbalschoenen onderhevig zijn aan trends en mode! 

Nog meer voetbalschoenen bekijken? Ga naar de online Collectie Schoenenkwartier

1. ‘Schoeiseel naar maat’, Haagsche Courant (26 maart 1898), https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000123279:mpeg21:a0052; ‘Schoenen- en Laarzen-Magazijn’, Rotterdamsch Nieuwsblad (9 november 1893), https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010166783:mpeg21:a0046
2.  Melvyn P. Cheskin, Kel J. Sherkin, Barry T. Bates, The complete handbook of athletic footwear (1987), 132. 
3.  National Football Museum, ‘The Laws of the Game, 1863’, https://nationalfootballmuseum.com/items/the-laws-of-the-game-1863/. Over het gebruik van Kangoeroeleer zie bijvoorbeeld: Uitzending Keuringsdienst van Waren https://kro-ncrv.nl/programmas/keuringsdienst-van-waarde/kangoeroe-leer-schoenen-handtas.
4.  ‘How Adidas Football Boots Made FIFA World Cup History’, (November 2022), https://www.adidas.co.uk/blog/954210-how-adidas-football-boots-made-fifa-world-cuptm-history
5. Cath Sleeman en Stephen Bennett, ‘Colour & Shape: Using Computer Vision to Explore the Science Museum Group Collection’, https://www.informationisbeautifulawards.com/showcase/4666-colour-shape-using-computer-vision-to-explore-the-science-museum-group-collection
6.  Melvyn Cheskin, Kel Sherkin, Barry Bates, The complete handbook of athletic footwear (1987), 70. 
7. George Gilbert, ‘From Cleats to Feats: The Boots That Defined Football’ (25 juli 2024), https://www.sneakerfreaker.com/performance/features/football-boot-soccer-history
8.  Ligaya Salazar, Fashion V Sport (2008), 63. 
9.  David Betancourt en Philip Buckingham, ‘Why are so many players wearing pink footwear at the World Cup?’, The Athletic (13 juni 2026), https://www.nytimes.com/athletic/7355780/2026/06/13/pink-cleats-boots-world-cup-nike-adidas-puma/